نقد و بررسی کتاب حیات فکری و اجتماعی مانویان در دورة اسلامی (تا قرن سوم هجری) - لیلا ورهرام (پژوهش‌نامۀ انتقادی متون و برنامه‌های علوم انسانی)
حیات فکری و اجتماعی مانویان در دورة اسلامی (تا قرن سوم هجری) دربارة وضعیت اجتماعی و فکری اقلیتی مانوی است که در دو سدة نخستین هجری قمری در جامعة اسلامی می‏زیست. در این کتاب چگونگی تطبیق مانویان در جامعة اسلامی براساس نظریة کارکردگرایی ساختاری پارسونز بررسی شده است. کتاب سه بخش دارد: بخش اول مقدمه‏ای است کوتاه دربارة مانویت و زمینة تاریخی آن؛ در دو بخش دیگر، به‏نام‏های حیات فکری و اجتماعی مانویان، نام زنادقة معروف براساس منابع کهن عربی بدون تحلیل و بررسی و افزودن مطلبی نو نقل شده است. به‏طور کلی، این کتاب به منابع اصلی مانوی و تحقیقات جدید اروپایی توجهی ندارد و متکی بر منابع عربی است. علاوه‏براین، نظریة جامعه‏شناختی پارسونز نیز با این موضوع تناسبی ندارد. نظریة یادشده جامعه را نظامی متشکل از چهار خرده‏نظام در نظر می‏گیرد که همگی در عملکرد کل آن نقش دارند و نقص یکی از آن‏ها کل نظام جامعه را دچار اختلال می‏کند. چنین نظریه‏ای برای مطالعة هم‏زیستی اقلیت مانویان و مسلمانان در عصر اموی و دوران متقدم عباسی مناسب نیست.