CUMHURİYET ÖNCESİ HAKKARİ’DE EĞİTİM - EDUCATION AT PRE-REPUBLIC PERIOD İN HAKKARİ - Özden Özgen (Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi)
Bu çalışmada 19. yüzyıl ve20. yüzyıl başlarına kadar olan dönemde Hakkari’deki eğitim ve öğretim süreciele alınacaktır. Bu süreçte Hakkari’deki okulların çeşidi ve sayıları ileeğitim sistemleri üzerinde durulacaktır. Osmanlı Devleti’nin 19. yüzyılda eğitimalanındaki gelişmelerin ilk basamağını 1 Eylül 1869 tarihinde uygulamaya girenMaarif-i Umumiye Nizamnamesi teşkil etmektedir. Bu nizamnameyle birlikte örgüneğitim ilk, orta ve yüksek olarak ayrılmıştır. İptidai mektepler Hakkarigenelinde olmakla beraber eski usulle eğitim yapmaktaydılar. Rüşdiyeler, Çölemerik,Başkale ve Yüksekova’da bulunmaktaydı. Tanzimat Fermanı ve Islahat Fermanı ileOsmanlı’daki gayrimüslim tebaa eğitim ve öğretimde özerk duruma kavuştular.Özellikle Ermenilerin yoğunlukta bulunduğu okullarda devlet idaresinebaşkaldırıların eğitimi ve provaları yapılmaktaydı. Hakkari nüfusu itibariyle Ermenileri,Nasturileri ve Yahudileri içerisinde barındırmaktaydı. Bu ise özelliklemisyonerler açısından çok cazip bir durum yaratmaktaydı. 20. yüzyılınbaşlangıcı olan yıllarda özellikle Amerikalı misyonerler Yahudi, Ermeni veNasturi okullarının sayısını artırmak için yoğun çaba sarf ettiler.