17. VE 18. YÜZYILLARDA OSMANLI (B)İLİM-FELSEFE DÜNYASI: YENİ ANLAYIŞ KARŞISINDA DURAKSAMANIN BAZI NEDENLERİ ÜZERİNE - Mehmet Fatih Elmas (Felsefe Dünyası)
17. yüzyıla kadar -diğerleri bir yana- Osmanlı İmparatorluğu ile Avrupa Devletleri birçok yönden rekabet halindeydi. İslâm Dünyası’ndan da aldığı etkilerle erken modern dönemde bilim ve felsefe alanında önemli gelişmeler kaydeden Avrupa Dünyası karşısında Osmanlı, 15. yüzyıldan sonra bazı alanlarda öncülüğünü yitirmeye ve birkaç asır içinde de gerilemeye başlamıştır. Bunun üzerine, Osmanlı’nın nerede hata yaptığı ya da ihmalkârca davrandığı veya Avrupa’nın tüm bu işleri nasıl başarabildiği merak konusu olmuş ve bu yönde çeşitli araştırmalar yapılmıştır. Bu konuda -her ne kadar içsel ve dışsal tüm gerekçeleri tek bir çalışmada ortaya koymak henüz olanaklı görünmese de- birtakım gerekçeler tespit edilmiştir. Bu yazının mütevazı amacı, bütünlüğü olabildiğince kuşatmaya çalışarak, Osmanlı (B)ilim-Felsefe Dünyası’nda ‘eski olan’ ile ‘yeni olan’ arasında asırlık duraksamanın bazı gerekçelerine işaret etmek ve bu alanda düşünmeyi bir ölçüde koşullandırabilmektir.