تأثیر الگوهای مختلف کشت مخلوط ارزن معمولی و لوبیا چشم‌بلبلی بر عملکرد و اجزای عملکرد آن‌ها - علی امیری; بتول مهدوی; مینا رفیعی (Pizhūhish/hā-yi tulīd-i giyāhī)
سابقه و هدف: سیستم‌های کشت مخلوط از طریق استفاده بهینه از مواد مغذی، زمین، نور، آب و خاک نقش مهمی در افزایش کیفیت و عملکرد محصول و کیفیت محیط زیست دارند. با توجه به اهمیت کشت مخلوط در راستای توسعه پایدار کشاورزی، این تحقیق به‌منظور بررسی کشت مخلوط ارزن معمولی– لوبیا چشم‌بلبلی تحت الگوی جایگزینی و افزایشی انجام شد.مواد و روش‌ها: این آزمایش در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار به منظور ارزیابی عملکرد و اجزای عملکرد کشت مخلوط ارزن معمولی (رقم پیشاهنگ) و لوبیا چشم بلبلی (رقم مشهد) انجام شد. تیمارهای آزمایش شامل کشت خالص ارزن معمولی و لوبیا چشم‌بلبلی، 25% ارزن معمولی + 75% لوبیا چشم‌بلبلی، 50% ارزن معمولی + 50% لوبیا چشم‌بلبلی، 75% ارزن معمولی + 25% لوبیا چشم‌بلبلی، 100% ارزن معمولی +25% لوبیا چشم‌بلبلی، 25% ارزن معمولی +100% لوبیا چشم‌بلبلی، 100% ارزن معمولی +50% لوبیا چشم‌بلبلی، 50% ارزن معمولی +100% لوبیا چشم‌بلبلی بود. علاوه بر ارزیابی عملکرد و اجزای عملکرد، نسبت برابری زمین برای هر دو گیاه نیز محاسبه شد.یافته‌ها: نتایج حاصل از مقایسه میانگین در گیاه ارزن نشـان داد که صـفت تعداد پنجه در بوته ارزن در نسبت‌های کشـت 75% ارزن + 25% لوبیا چشم‌بلبلی و 100% ارزن + 50% لوبیا چشم‌بلبلی و صفت تعداد دانه در بوته در نسبت کشت 25% ارزن + 100% لوبیا چشم‌بلبلی در مقایسه با شاهد (100% ارزن) به ترتیب بیش‌ترین افزایش (به ترتیب 41% و 40%) و بیش‌ترین کاهش (86%) را در بین صفات مورد مطالعه داشتند. هم‌چنین مشخص گردید عملکرد دانه ارزن معمولی در نسبت‌های کشت 75% ارزن + 25% لوبیا چشم‌بلبلی و 25% ارزن + 100% لوبیا چشم‌بلبلی بیش‌ترین و کمترین عملکرد دانه را داشتند و در مقایسه با شاهد به ترتیب عملکرد دانه را 24% افزایش و 31% کاهش دادند. نتایج تجزیه گروه در ارزن معمولی نشان داد که هشت تیمار مورد مطالعه در مجموع در سه گروه شامل دو تیمار 50% ارزن + 50% لوبیا چشم‌بلبلی و 50% ارزن + 100% لوبیا چشم‌بلبلی به عنوان بهترین نسبت‌های کشت در ارزن معمولی بود. علاوه بر این مشخص گردید که عملکرد دانه لوبیا چشم‌بلبلی در تمام تیمارها در مقایسه با شاهد کاهش یافت. با این حال بیش‌ترین کاهش مربوط به نسبت‌های کشت 25% لوبیا چشم‌بلبلی + 100% ارزن و 25% لوبیا چشم‌بلبلی + 75% ارزن بود. نتایج تجزیه گروه لوبیا چشم‌بلبلی نشان داد که هشت تیمار مورد مطالعه در مجموع در دو گروه قرار گرفتند و دو تیمار شاهد (100% لوبیا چشم‌بلبلی) و نسبت کشت 100% لوبیا چشم‌بلبلی + 25% ارزن به عنوان بهترین نسبت‌های کشت لوبیا شناخته شدند. با محاسبه نسبت برابری زمین کل مشخص شد که میزان این پارامتر در تمام تیمارها بیش از یک می‌باشد که این موضوع برتری کشت مخلوط را روشن می‌سازد. با این حال نسبت برابری زمین در نسبت‌های کشت 75% ارزن + 25% لوبیا چشم‌بلبلی و 25% ارزن + 100% لوبیا چشم‌بلبلی به ترتیب بیش‌ترین و کمترین نسبت برابری زمین کل را داشتند. نتیجه‌گیری: نتایج نشان داد که کشت مخلوط ارزن معمولی با لوبیا چشم بلبلی منجر به افزایش عملکرد و اجزای عملکرد در مقایسه با کشت خالص گردید. بهترین نسبت‌های کشت مخلوط تیمار 50% ارزن معمولی+ 50% لوبیا چشم‌بلبلی و 50% ارزن معمولی + 100% لوبیا چشم‌بلبلی بود. در کلیه نسبت‌های مخلوط LER بالاتر از یک بود که این امر نشان‌دهنده افزایش کارایی و سودمندی زراعی نسبت‌های مختلف کشت مخلوط دو گیاه ارزن معمولی و لوبیا چشم بلبلی نسبت به کشت خالص آن‌ها است.