غربال‌گری ژنوتیپ‏های برنج با استفاده از برخی صفات مورفوفیزیولوژیک درشرایط تنش خشکی - مرتضی نصیری; موسی مسکرباشی; پیمان حسیبی; همت اله پبیردشتی (Pizhūhish/hā-yi tulīd-i giyāhī)
سابقه و هدف: گیاه برنج به دلیل نیاز فراوان به آب در دوره رشد با خطر کم آبی روبرو میباشد. تنش خشکی باعث تغییر در تخصیص اسمیلاتها، رشد ریشهها و اندامهای هوایی در طول دوره رویشی و همچنین باعث کاهش پنجهزنی، مرگ پنجهها، کاهش ارتفاع گیاه و تأخیر در گلدهی میشود. هدف از اجرا این تحقیق غربال گری ژنوتیپهای مختلف موجود در ایران و برخی لاین های ارسالی از ایری به منظور شناخت مکانیسمهای متحمل به خشکی مانند صفات موفولوژی و فیزیولوژی به منظور انتخاب ژنوتیپهای متحمل به خشکی می باشد. مواد و روشها: آزمایش به صورت طرح کاملاً تصادفی در دو شرایط آبیاری کامل و تنش طی مرحله گیاهچهای بر 56 ژنوتیپ برنج در سال 1392در معاونت موسسه تحقیقات برنج آمل اجرا شد. در این آزمایش محتوی نسبی آب برگ، عدد SPAD، رنگ برگ، ارتفاع بوته، سطح و تعداد برگ در بوته، وزن خشک ریشه و اندام هوایی، طول ریشه، نشت الکترولیتی غشاء و pH عصاره برگ تعیین شد. نتایج نشان داد که تمام صفات در دو محیط تنش و آبیاری کامل و اثر متقابل ژنوتیپ و محیط اختلاف آماری معنیداری نشان دادند. یافتهها: در شرایط تنش از بین صفات مورد بررسی، محتوی نسبی آب برگ (3/17درصد)، وزن خشک ریشه (2/28 درصد) و وزن خشک اندام هوایی (9/21 درصد) کاهش یافتند و نشت الکترولیتی غشاء بیشتر شد (حدود 86 درصد). نتایج هبستگی نشان داد که وزن خشک ریشه و اندام هوایی با وزن خشک کل بوته درشرایط تنش دارای بیشترین همبستگی بودند. نتیجه گیری: ژنوتیپهایی که صفات آنها در شرایط تنش، برتری قابل توجهی نسبت به سایر ژنوتیپها نشان دادند به عنوان ژنوتیپهای متحمل به خشکی انتخاب شدند. این ژنوتیپها شامل ارقام طارممحلی، طارمدیلمانی، ندا، فجر، شفق، تابش، کوهسار، گوهر، حمر، عنبوری قرمز، درودزن، زایندهرود و فیروزان از ارقام بومی و اصلاح شده ایرانی و تعداد هفت لاین ارسالی از موسسه ایری میباشند.