SAF AKLIN ELEŞTİRİSİNİN ÖRTÜLÜ BİR KAVRAMI OLARAK “ÇEŞİTLİLİK”: TRANSANDENDAL DEDÜKSİYONLARI ANLAMAK İÇİN BİR İPUCU - Ümit Öztürk (Felsefe Dünyası)
Anlama yetisi kavramlarının veya fonksiyonlarının transendentaldedüksiyonu Kant’ın Saf Aklın Eleştirisi adlı eserinin merkezini teşkil eder.Kant’a göre, canlandırma melekesinin (Gemüth) bilişsel güçlerine dâirsınırların nihâî olarak belirlenmesi, temelde, özel türdeki bu araştırmayadayanır. Dahası o, kendinden son derece emin bir biçimde, transendentaldedüksiyonun, metafiziğin kesin bir bilim olarak kuruluşu için kaçınılmazve dahi vazgeçilmez bir boyut içerdiğini ileri sürer. Bilindiği üzereEleştiri’nin ilk edisyonu 1781’de basılmıştır. Bu basımı müteakibenKant, 1786 tarihli Doğabiliminin Metafizik Temelleri başlıklı eserinde,dedüksiyonun formüle edilmesine ilişkin bazı ciddi problemlerdenbahseder. Kısa bir süre sonra da o, Eleştiri’nin 1787 tarihinde basılanikinci edisyonunda, metnin mihenk taşı olan bölümü tamamen yenidenyazar. Böyle bir değişimin neticesinde, Kant yorumcuları arasında büyükbir tartışma gündeme gelir. Bu yazıda, Eleştiri’nin örtülü bir kavramı olan“çeşitlilik”e odaklanma yoluyla, transendental dedüksiyonun iki farklıversiyonunu daha iyi anlamak için hazırlayıcı bir tartışma tesis edilmeyeçalışılacaktır.