اثر کم ‏آبیاری بر کیفیت ظاهری، پاسخ های فیزیولوژیک و کارآیی مصرف آب آلاله آسیایی ( .Ranunculus asiaticus L) - ناهید بلاسمی; زینب روئین; عاطفه صبوری; احمدرضا دادرس (Pizhūhish/hā-yi tulīd-i giyāhī)
سابقه و هدف: کمبود آب یکی از مهم‏ترین تنش‏های محیطی است که بر فرآیندهای فیزیولوژیکی و رشد گیاه تأثیر منفی می‏گذارد. کم‏آبیاری از راهکار‏های مهم مدیریت در آبیاری است زیرا از طریق مواجهه گیاهان با سطوح مشخصی از تنش آبی، در مصرف آب صرفه‌جویی می‌شود. هدف از مطالعه حاضر شناسایی پاسخ‌های فیزیولوژیکی و مورفولوژیکی آلاله به سطوح مختلف کم‌آبیاری بود.مواد و روش‎ها: آزمایش به صورت گلخانه‌ای در قالب طرح کاملاً تصادفی با چهار تکرار انجام شد. گیاهان با چهار رژیم آبیاری مواجهه شدند. (1) شاهد (100 درصد ظرفیت گلدان) با آبیاری کامل، که در آن محتوای آب خاک در 100 درصد ظرفیت گلدان در طول دوره رشد گیاه حفظ شد، (2) کم‎‏آبیاری ملایم (75 درصد ظرفیت گلدان)، که در آن محتوای آب خاک در 75 درصد ظرفیت گلدان حفظ شد، (3) کم‏آبیاری متوسط (50 درصد ظرفیت گلدان)، که در آن محتوای آب خاک در 50 درصد ظرفیت گلدان باقی ماند و (4) کم آبیاری شدید (25 درصد ظرفیت گلدان)، که در آن محتوای آب خاک در 25 درصد از ظرفیت گلدان حفظ شد. در این پژوهش، شاخص‌های رشدی (ارتفاع گیاه، تعداد برگ، تعداد غنچه، گل و گلبرگ، طول دمبرگ، وزن تر و خشک شاخساره و اندام زیرزمینی)، ویژگی‌های فیزیولوژیکی (محتوای نسبی آب برگ و نشت یونی)، شاخص‌های فتوسنتزی (شدت تعرق، دمای برگ، میزان دی‌اکسید کربن درون سلولی و محیط)، کارآیی مصرف آب و درجه تحمل به تنش کم‌آبیاری گل آلاله مورد ارزیابی قرار گرفت.یافته‎ها: نتایج نشان داد که تنش شدید کم‎آبیاری موجب کاهش ارتفاع گیاه (5/34 درصد)، تعداد برگ (57 درصد)، طول دمبرگ (47 درصد)، تعداد غنچه گل (233 درصد)، قطر گل (23 درصد)، تعداد گلبرگ (17 درصد)، وزن‎تر و خشک اندام هوایی (59 درصد و 53 درصد)، وزن‎تر و خشک اندام زیرزمینی (69 درصد و 77 درصد) نسبت به سطح بدون تنش شد. این علائم نشان‎دهنده اثرات سوء کم‎آبیاری بر گیاه بود. در نتیجه این موضوع، بیشترین میزان دمای برگ (90/31 درجه سلیسیوس)، غلظت CO2 محیط (05/479 میکرومول بر مترمربع بر ثانیه) و غلظت CO2 درون سلولی (74/479 میکرومول بر مترمربع بر ثانیه) از سطح تنش شدید 25 درصد ظرفیت گلدان به دست آمد. گیاهانی که در معرض آبیاری کامل و تنش ملایم کم آبیاری (75 درصد ظرفیت گلدان) قرار گرفتند جوانه گل بیشتری نسبت به تنش آبی متوسط و شدید داشتند. یافته‌های آزمایش‌ نشان داد که کم آبیاری ملایم اندکی باعث کاهش ارتفاع بوته، تعداد برگ، تعداد گلبرگ و زیست توده گیاه نسبت به شرایط آبیاری کامل می‌شود. براساس نتایج، بیشترین شدت تعرق (88/0 میکرومول بر مترمربع بر ثانیه) در تنش متوسط 50 درصد ظرفیت گلدان مشاهده شد. علاوه بر این، گیاهانی که در معرض کمبود آب آبیاری قرار گرفتند، محتوای نسبی آب (RWC) کمتری نسبت به گیاهان کاملاً آبیاری شده داشتند. کم آبیاری شدید (25 درصد ظرفیت گلدان) و متوسط (50 درصد ظرفیت گلدان) باعث افزایش قابل توجهی در نشت الکترولیت شد. مشخص شد که کارآیی مصرف آب با افزایش سطح تنش آبی کاهش یافت. به‌طوری‌که در شرایط آبیاری کامل کارآیی مصرف آب بیشتر (5/37 درصد) از شرایط کم‌آبیاری متوسط و شدید بود. علاوه بر این، با اجرای کم‌آبیاری، اعمال تنش شدید 25 درصد ظرفیت گلدان موجب ذخیره آب آبیاری به میزان 78/45 درصد شد. نتیجه‏گیری : به طور کلی نتایج نشان داد که گل آلاله حساس به تنش شدید کم‏آبیاری است و نسبت به تنش ملایم کم‌آبیاری، نیمه متحمل است. تنش ملایم کم‌آبیاری (75 درصد ظرفیت گلدان) ، اما نه متوسط یا شدید، می‏تواند برای کاهش مصرف آب اعمال شود و همچنان عملکرد اکوفیزیولوژیکی و کیفیت زینتی گل آلاله حفظ شود.