اثرفرم‌های مختلف ازت بر pH محیط‌کشت جنین‌زایی‌رویشی گیاه گوجه فرنگی(.Solanum lycopersicon L) - آیدا شمالی; کامبیز مشایخی; محمد هادی پهلوانی (Pizhūhish/hā-yi tulīd-i giyāhī)
چکیدهسابقه و هدف تحقیق: یکی از عوامل بسیار موثر در تشکیل و تکامل جنین‌های ‌رویشی ترکیب‌ مواد موجود در محیط ‌کشت از جمله نیتروژن می‌باشد. محققان پیشین تاحدودی اثر فرم‌های مختلف نیتروژن را بر جنین‌زایی ‌رویشی و کشت سلولی بررسی کرده‌اند اما به بررسی انواع فرم‌ها به صورت جداگانه، در ترکیب با یکدیگر و در نسبت های متفاوت نپرداختهاند. از این رو پژوهش حاضر با هدف بررسی اثر فرم‌های قابل جذب نیتروژن به صورت جداگانه و در ترکیب با نسبت‌های مختلف از سایر فرم‌ها بر جنین‌زایی رویشی گیاه گوجه‌فرنگی صورت گرفت.مواد و روش‌ها: به منظور بررسی اثر فرم‌های قابل جذب نیتروژن بر جنین‌زایی رویشی گیاه گوجه‌فرنگی ، آزمایشی در قالب طرح پایه کاملا تصادفی با 8 تیمار و 4 تکرار در آزمایشگاه کشت بافت گروه باغبانی دانشگاه علوم ‌کشاورزی و منابع ‌طبیعی گرگان انجام ‌گردید. تیمارها شامل محیط کشت B5 کامل حاوی تنها یکی از فرم‌های نیتروژن ازجمله نیترات، آمونیوم یا کازئین هیدرولیزات، محیط کشت B5 حاوی دو نوع نیتروژن شامل آمونیوم با نیترات، آمونیوم با کازئین هیدرولیزات و یا نیترات با کازئین هیدرولیزات، محیط کشت فاقد نیتروژن و در نهایت محیط کشت B5 استاندارد حاوی تمامی فرم‌های نیتروژن مذکور به عنوان شاهد در نظر گرفته ‌شد. در این آزمایش به منظور القای جنین‌زایی قطعات یک سانتی‌متری از محور زیرلپه گیاه گوجه‌فرنگی در محیط کشت B5 تغییریافته که همگی حاوی اکسین 2-4-D بودند کشت ‌شدند و پس از 25 روز به منظور ظهور جنین‌ها، ریز نمونه‌ها به محیط B5 تغییر یافته فاقد اکسین 2-4-D منتقل ‌شدند. 35 روز پس از فاز تظاهر جنینی، پارامترهایی نظیر تعداد جنین‌های رویشی تشکیل‌ شده، pH ثانوی محیط کشت در انتهای هر دو فاز القا و ظهور جنین‌ها و محتوای کلروفیل مواد گیاهی اندازه‌گیری شد.یافته‌ها: نتایج پژوهش حاضر نشان داد که فرم‌های متفاوت و مقادیر مختلف نیتروژن آثار متفاوتی بر جنین‌زایی‌ رویشی بر جای می‌گذارد. به طوریکه در این بررسی کمترین میزان pH در فاز القا (96/3) و فاز ظهور (72/3) مربوط به محیط کشت حاوی آمونیوم به عنوان تنها فرم نیتروژن و بیشترین میزان آن در فاز القا (86/5) مربوط به محیط کشت حاوی نیترات به تنهایی و در فاز ظهور جنین‌ها (92/5) مربوط به محیط کشت حاوی نیترات با کازئین هیدرولیزات بود. نتایج نشان ‌داد که در تیمار‌های مختلف بین جنین‌های تشکیل ‌شده از نظر تعداد و مرحله‌ی تکاملی اختلاف معنی‌داری وجود ‌دارد، به طوری که بیشترین تعداد جنین(2/62) در محیط B5 کامل و بیشترین نسبت جنین‌های اژدری به کل جنین‌ها (51/0) در محیط B5 حاوی کازنین‌هیدرولیزات و نیترات تشکیل‌ شد. همچنین نتایج بدست‌آمده نشان ‌داد که تیمارهای نیتروژنی مختلف بر روی محتوای کلروفیل مواد گیاهی موجود در محیط کشت اثر معنی-داری داشتند به طوری که بیشترین میزان کلروفیل‌کل(7/9)، کلروفیل a (96/6) و b (08/14) به ترتیب در محیط کشت حاوی نیترات و کازئین ‌هیدرولیزات و محیط کشت B5 کامل مشاهده‌ شد. نتیجه‌گیری: فرم‌های مختلف نیتروژن در ترکیب با سایر فرم‌ها و در نسبت‌های مختلف موجب افزایش درجه‌ی تکامل و تعداد کل جنین‌های رویشی تشکیل ‌شده از محور‌ زیرلپه‌ی گوجه‌فرنگی می‌شود، به طوری‌که با توجه به نتایج بدست ‌آمده می‌توان نتیجه گرفت با حضور هر سه فرم نیتروژن معادل محیط B5 استاندارد تعداد کل جنین‌های رویشی تشکیل شده افزایش یافت و حضور نیترات و کازئین هیدرولیزات در غیاب آمونیوم جنین‌های رویشی را به سمت تکامل سوق ‌داد. همچنین محتوای کلروفیل مواد گیاهی موجود در محیط کشت و pH محیط کشت تحت تاثیر انواع نیتروژن قرار می‌گیرد.