ضوابط آزادی بیان در ادبیات قرآن کریم با تأکید بر آرای مفسران فریقین - احمد فصیحیِ اخلاقی; محمدحسین محمدی (غالب)
قرآن کریم، که منبع جامع معرفت دینی است، به «آزادیِ بیان» به مثابۀ یکی از حقوق اولیه انسان می‌نگرد و برای آن جای‌گاه والایی قائل شده است. این امر در حکومت اسلامی از راه‌بردهای بنیادین به‌حساب می‌آید. «آزادی بیان» هم‌چون سایر پدیده‌ها دارای حدود و چهارچوب‌هایی‌است، که باتوجه به بهره‌وری‌های ویران‌ساز و اهانت‌بار ناآگاهان از آن، تعیین آن‌‌ها در ادبیات قرآن کریم و اندیشۀ مفسران تشیّع و تسنّن، ضروری می‌نماید. هدف این مقاله پاسخ بدین پرسش بوده است‌ که ضوابط «آزادی بیان» در قرآن کریم براساس نگرش مفسران فریقین چیست؟ ‌جهت دست‌یابی بدین هدف، به شیوۀ کیفی ‌و با بهره‌گیری از روش توصیفی-تحلیلی و تفسیر موضوعی استنطاقی و ابزار کتاب‌خانه‌یی‌‌ و نرم‌افزاری، به قرآن کریم مراجعه و با استمداد از منابع تفسیری، آیات ناظر به حدود آزادی بیان جمع‌آوری و به تحلیل گرفته شده است. کندوکاو در آیات و تفاسیر، بیان‌گر آن است که: آزادیِ اظهار باورها به‌عنوان یک اصل از قرآن کریم قابل اثبات است؛ اما نه به‌صورت مطلق و بدون قید، بل‌که ضوابطی هم‌چون رعایت حدود الهی، رعایت نصاب‌‌های عقلی و منطقی، رعایت مصالح جامعۀ اسلامی، منع بیان‌های تنش‌آفرین، وحدت‌شکن، شایعه‌ساز، توهین‌گونه، تمسخرآمیز و مواردی که موجب فساد و تباهی فردی یا اجتماعی می‌گردد، بر آن حاکم است. ضابطه‌مندسازی «آزادی بیان» ضمن پاس‌داری از اصل آزادی اظهار نظر، مسیر بیان‌‌های تخریب‌گر را می‌بندد و مانع اظهارات ویران‌گر و معارض با مصالح فردی و اجتماعی می‌شود.