تأثیر کاربرد ذغال زیستی و قارچ‌های میکوریزا بومی و غیربومی بر رشد، زی‌توده‌ی گیاهی و برخی خصوصیات مورفولوژیکی و فیزیولوژیکی دو رقم جعفری در گلخانه - فاطمه بخشی پور; حسن مومیوند; ابراهیم صداقتی; عبداله احتشام نیا (Pizhūhish/hā-yi tulīd-i giyāhī)
چکیدهسابقه و هدف: استفاده از ذغال زیستی و قارچ‌های میکوریزا اثرات مثبتی بر حاصل‌خیزی خاک، تولید محصول، افزایش میزان ترسیب کربن، کاهش تصعید گازهای گلخانه‌ای، ﺑﻬﺒﻮد ﮐﺎراﯾﯽ ﻣﺼﺮف ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻏﺬاﯾﯽ، ﺗﺤﺮﯾﮏ ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ رﯾﺰﺟﺎﻧﺪاران خاک، تولید هورمون‌های محرک رشد و اﻓﺰاﯾﺶ ﺗﺤﻤﻞ ﮔﯿﺎﻫﺎن ﻣﯿﺰﺑﺎن ﺑﻪ شرایط نامساعد محیطی دارد. با این حال اثر آن‎ها بستگی به ویژگی‌های خاک، گونه گیاهی و نوع ماده اولیه مورد استفاده در تولید ذغال زیستی دارد. بنابراین، هدف از پژوهش حاضر بررسی تأثیر کاربرد ذغال زیستی(حاصل از ضایعات اسانس‎گیری مرزه خوزستانی) و قارچ‌های میکوریزا (بومی و غیر بومی) و برهمکنش آن‌ها بر رشد، زی‌توده‌ی گیاهی و برخی خصوصیات مورفولوژیکی و فیزیولوژیکی دو رقم جعفری (Petroselinum crispum Mill.) در شرایط گلخانه بود.مواد و روشها: آزﻣﺎیش ﺑﻪ‌صورت فاکتوریل در ﻗﺎﻟﺐ ﻃﺮح ﻛﺎملاً ﺗﺼﺎدﻓﻲ با سه تکرار در گلخانه‌ آموزشی داﻧﺸﻜﺪه ﻛﺸﺎورزی دانشگاه لرستان انجام شد. ارقام جعفری (کریسپوم و نئاپولیتانوم) به‌عنوان فاکتور اول، کاربرد ذغال زیستی در سه سطح (صفر، سه و شش درصد وزنی خاک) به‌عنوان فاکتور دوم و کاربرد قارچ‌های میکوریزا آربسکولار در سه سطح (شاهد، میکوریزای بومی و میکوریزای غیربومی) به‌عنوان فاکتور سوم در نظر گرفته شد. صفاتی مانند ارتفاع بوته، عرض بوته، تعداد برگ، طول برگ، عرض برگ، طول دمبرگ، قطر دمبرگ، قطر طوقه، فاصله بین برگچه‌، وزن تر و خشک ریشه و اندام هوایی، طول و حجم ریشه، محتوای نسبی آب برگ و محتوای کلروفیل، کاروتنوئید و میزان همزیستی اندازه‌گیری شد. داده‌ﻫﺎی به‌دست آمده از آزمایش ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﻧﺮم افزار Minitab ﻣﻮرد ﺗﺠﺰﻳه‌ی آﻣﺎری ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻨﺪ. مقایسه‎ی ﻣﻴﺎﻧﮕﻴﻦ‌ﻫﺎ ﻧﻴﺰ ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از روش آزمونLSD در سطح 05/0 انجام ﮔﺮﻓﺖ.یافته‌ها: نتایج نشان داد که کاربرد ذغال زیستی تا سطح سه درصد باعث افزایش ارتفاع بوته، عرض بوته، طول و عرض برگ، تعداد برگ، قطر دمبرگ، حجم ریشه، وزن تر و خشک ریشه و اندام هوایی، محتوای کلروفیل a، b، کل و میزان کلونیزاسیون در هر دو رقم جعفری گردید. درحالی‌که کاربرد مقادیر بیشتر این ماده هیچ تأثیر مثبتی بر این صفات نداشت. بیش‎ترین ارتفاع بوته (49/31 سانتی‎متر)، عرض بوته (60/47 سانتی‎متر)، طول برگ (68/18 سانتی‎متر)، عرض برگ (23/19 سانتی‎متر)، قطر دمبرگ (080/3 میلی‎متر) در تیمار کاربرد کود میکوریزا (غیر بومی) مشاهده شد که اختلاف معنی‎داری با میکوریزای بومی نداشت. با این وجود کاربرد کود میکوریزای غیربومی در مقایسه با تیمار خاک شاهد استریل شده، باعث افزایش رشد و زی‌توده‌ی جعفری گردید. در مقایسه بین ارقام نیز رقم کریسپوم دارای رشد و زی‌توده‌ی بیش‎تری بود. در مجموع بیش‎ترین وزن خشک اندام هوایی و محتوای کلروفیلb و کل (به ترتیب با 02/62 گرم و40/11، و 43/18 میلی‌گرم بر گرم وزن تر) مربوط به رقم کریسپوم در شرایط کاربرد میکوریزای بومی با کاربرد ذغال زیستی سه درصد بود. بیش‎ترین وزن تر و خشک ریشه (به ترتیب با 74/70 و 68/18 گرم) نیز در رقم نئاپولیتانوم با کاربرد میکوریزای بومی و ذغال زیستی سه درصد مشاهده شد.نتیجه‎گیری: در این مطالعه کاربرد ذغال زیستی به میزان سه درصد باعث افزایش رشد و زی‌توده‌ی ارقام جعفری گردید. اما بین تیمارهای کاربرد میکوریزای بومی و غیربومی هیچ گونه تفاوت معنی‌داری مشاهده نشد. در نتیجه می‌توان گفت که کاربرد کود‎‎های میکوریزای رایج در خاک‌های زراعی استریل نشده، تأثیری بر رشد و عملکرد جعفری نخواهد داشت. بنابراین تولید کودهای میکوریزا از قارچ‌های میکوریزای بومی در هر منطقه برای استفاده‌ی مؤثر و مفید توصیه می‌گردد. در مجموع رقم کریسپوم دارای رشد و عملکرد بیش‎تری بود، بنابراین کشت آن توصیه می‌شود.