KUR’ÂN VE HADİSLERDE TEMSİLİ ANLATIM ÖRNEKLERİ–İnsani, İlahi ve Uhrevi Hakikatlerin Sunumu Bağlamında Semantik ve Pedagojik Bir Deneme- - Sadık Kılıç (İslami İlimler Dergisi)
Bir dünya içine doğan insan, kendisine öğretilen manaları olduğu gibi; dünya hakkında doğrudan kendisini edindiği fikir, duygu, hatta hayalleri bile dil, bir başka ifadeyle ‘söz’ ve ‘yazı’ üzerinden ortaya koyar. En etkin iletişim aracı olan söz ve yazının kullanıldığı alanlardan birisi de, dini metinler ve onun tefsirleridir. Bu açıdan bakıldığında Kur’ân ve hadisler, genel dil olgusunda yer alan kimi üslup özeliklerini taşımalarıyla dikkat çekerler; ki bu üslup özelliklerinden birisi de, ‘örneklemeli (temsili) anlatım’dır. Kur’ân, soyut manevi ve ruhî bir takım hakikatleri daha vazıh ve hissedilir bir hale getirmek amacıyla ‘örneklemeli (temsili) üslûbu’ yer yer kullanmıştır. Bu üslûbun söz konusu olduğu yerlerde anahtar terim ise, ‘mesel, emsal’ sözcüğüdür. ‘Aklî olanın hissî bir suret altında sunumu’ diye formülleştirilen örneklemeli anlatımın en bariz amacı olarak ise, ‘soyut ve ruha, akla uzak manaları ‘anlayışa yaklaştırmak, kavratmak’ (takrîb) tanımına vurgu yapılır. Diğer yandan, kendi beşeri üslûbunun yanı sıra, Kur’ân’ın üslûbundan da etkilenmiş olması yadsınamaz bir hakikat olan Hz. Muhammed’in hadislerinde de örneklemeli (temsili) anlatım çokça yer almaktadır. Bu üslûp özelliğinin hadislerde yer almasının başlıca sebebi olarak da, bu üslûp özelliğinin içerdiği, ‘öğreticilik’, yani ‘didaktiklik’ dikkat çekmektedir.