ارزیابی مدل‌های رگرسیون غیرخطی در کمّی‌سازی واکنش سرعت جوانه‌زنی به دما در سه رقم آفتابگردان - بهنام کامکار; هدی ذوالفقار نژاد; نفیسه خلیلی (Pizhūhish/hā-yi tulīd-i giyāhī)
سابقه و هدف: جوانهزنی و استقرار گیاهچه از مراحل بحرانی و مهم در چرخه زندگی گیاهان است. از دیدگاه فناوری بذر، جوانه‏زنی به سبز شدن و نمو از جنین بذر اطلاق می‏شود، به نحوی که قادر به تولید گیاه نرمال در شرایط مطلوب باشد. مطالعات زیادی در زمینه تعیین دماهای کاردینال جوانهزنی و تعیین زمان حرارتی مورد نیاز برای سبز شدن تحت تاثیر دما انجام شده است، اما اطلاعات زیادی در این زمینه، در مورد ارقام مورد کشت آفتابگردان در ایران وجود ندارد. این مطالعه با هدف بررسی پاسخ سه رقم آفتابگردان (فرخ، هایسان و پروگرس) به دما و ارزیابی مدل‏های رگرسیون غیر خطی در برآورد دماهای کاردینال و تعیین روز بیولوژیک مورد نیاز برای جوانه‏زنی ارقام آفتابگردان صورت پذیرفت. مواد و روش‏ها: در این تحقیق واکنش جوانهزنی سه رقم رایج آفتابگردان (فرخ، هایسان 33 و پروگرس) نسبت به دما (15، 25، 30، 35 و 40 درجه سانتیگراد) در آزمایشگاه بذر دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان (1390) مورد بررسی قرار گرفت و زمان و درصد جوانهزنی اندازهگیری، سرعت جوانهزنی محاسبه و دماهای کاردینال، زمان بیولوژیک و زمان حرارتی مورد نیاز جوانهزنی برآورد شد. به منظور تخمین دماهای کاردینال از سه مدل دوتکهای، دندانمانند و بتا استفاده شد و بهترین مدل بر اساس آماره‏ها تعیین شد. یافته‏ها: نتایج نشان داد تأثیر دما، رقم و اثر متقابل دما و رقم بر حداکثر درصد جوانهزنی (MGP)، سرعت جوانهزنی بر اساس 50 درصد جوانهزنی (R50) و زمان رسیدن به 10% (D10)، 50% (D50) و 90% (D90) جوانهزنی معنیدار بود. با ارزیابی سه مدل دوتکهای، دندانمانند و بتا، در رقم فرخ مدلهای دوتکهای و دندانمانند ارزیابی یکسانی داشتند و در رقمهای هایسان 33 و پروگرس مدل دندانمانند به عنوان مدل برتر انتخاب شدند. در رقم فرخ دمای پایه در هر دو مدل برابر با 51/8 درجه سانتیگراد، دمای مطلوب 26/33 (دمای مطلوب اولیه 44/30 و دمای مطلوب ثانویه 05/37 درجه سانتیگراد) و دمای حداکثر 47/48 (45 درجه سانتیگراد) برآورد شد. در هایسان 33 و پروگرس دمای پایه 9/8 و 85/9 درجه سانتیگراد، دمای مطلوب اولیه 41/30 و 28، دمای مطلوب ثانویه 77/37 و 38 و دمای سقف 45 و 47 درجه سانتیگراد برآورد شد. همچنین زمان بیولوژیک برای رسیدن به 50 درصد جوانهزنی در رقمهای فرخ، هایسان 33 و پروگرس به ترتیب معادل 14/18 (47/20)، 52/18 و 05/17 ساعت برآورد شدند. نتیجه‏گیری: نتایج نشان از تفاوت ارقام آفتابگردان از نظر دماهای کاردینال دارد. بنابراین اگر قرار باشد از این ضرایب در کمّی‏سازی واکنش‏های گیاه به دما و پیش‏بینی زمان جوانه‏زنیاستفاده شود، ضرایب خاص هر رقم باید به طور جداگانه تعیین شوند.