„Romantyczni” Stanisława Różewicza. Między marzeniem a rzeczywistością - Marcin Maron (Kwartalnik Filmowy)
Maron przypomina mało znany film Stanisława Różewicza Romantyczni (1970), kameralny dramat historyczno-psychologiczny, którego akcja rozgrywa się w okresie schyłku Wiosny Ludów (zima 1849 r., po upadku Powstania Poznańskiego) w znajdującym się na terenie Wielkopolski dworze szlacheckim, gdzie ukrywają się dwaj młodzi bracia, konspiratorzy Władysław i Henryk. Przez ich historię Różewicz pokazał, w jaki sposób romantyczne wyobrażenia i idee (mesjanizm, filozofia narodowa, poezja, ideał romantycznej miłości i romantycznego czynu) przenikały do świadomości ludzi i określały ich egzystencję, sytuując ją między marzeniami o wolnym życiu a trudnymi realiami politycznymi. Reżyser w sposób realistyczny nakreślił portrety bohaterów oraz społeczne i psychologiczne konflikty między nimi. Mimo tej „realistycznej” tendencji w filmie Różewicza, podobnie jak w dziełach romantyków, świat widzialny odnosi się przede wszystkim do świata „niewidzialnego” – wartości egzystencjalnych i duchowych. Romantyczni to dzieło, które trafnie oddaje złożoność romantycznej problematyki, a także obrazuje typowo polski splot rzeczywistości i fantazmatu.