Aşkı Mustafa Efendi'nin Medine Tarihine Dair Bir Takım Yeni Bulgular - Nurettin Gemici; Ömer Faruk Can (Siyer Araştırmaları Dergisi)

(untitled)
İki “Harem”den ikincisi Medine’yi merkeze alan pek çok tarih kitabı yazılagelmiştir. Bu tarih kitapları arasında Eyüb Sabri Paşa’nın Mir’âtü’l-Haremeyn’i ve benzeri eserler Hamidiye devrini (1876-1909) resmetmekte oldukça başarılı olmakla beraber, nihayetinde Sultan Abdülmecid (1839-1861) devrinde gerçekleştirilen ve ciddi değişimlere neden olan büyük Mescid-i Nebevî restorasyonu sonrasını ele almaktadırlar. Bu restorasyon öncesini resmeden eserlerin önde gelenlerinden birisi ise Mevlevi şeyhi, şair Aşkî Mustafa Efendi’nin kaleme aldığı Ta‘tîru Ercâ’i’d-Devleti’l-Mecîdiyye bi-Tîbi Ahbâri Beledi Hayri’l-Beriyye adlı eserdir. Ta‘tîr, kıymetli olmakla beraber günümüze dek tenkitli bir neşri hâlen yapılmamış, bu sebeple de ilim âleminin nazarından uzak kalmış bir Medine tarihidir. Özellikle 19. yüzyıl Hicaz ve Osmanlı sosyo-kültürel tarihi açısından önemli bilgileri haiz olan son cildi, yazarın şahsî müşahedelerini ihtiva etmesi ve saha araştırmasında elde edilen veriler çerçevesinde kaleme alınması sebebiyle, bu dönem ve bölgeyi çalışan tarihçiler için eseri ayrıca değerli kılmaktadır. Biz bu yazıda, öncelikle Aşkî Mustafa Efendi’nin hayatı ve eserlerini ele aldık. Sonrasında Ta‘tîr’in en mühim cildi olan üçüncü cildinin muhtevasına dair kimi bilgiler verdik. Son olarak ise yazarın Medine tarihine dair eseri Ta‘tîr’in Kahire ve Paris kütüphanelerde bulunan ve şimdiye kadar tespit edilememiş iki nüshasını inceleyip tanıtmaya çalıştık.