Namaz ve Yahudilikteki Günlük İbadet - Şinasi Gündüz (İslami İlimler Dergisi)
Yahudilikte günlük ibadet (tefila), İslam’dakinamazla ilgili olarak süregelen bir tartışma konusudur. Bazıları Yahudi günlükibadetlerinin özellikle şekil ve biçim açısından İslam’daki namazın (salât)kökeni olduğunu ve Hz. Muhammed’in namazı Yahudi kültür çevresinden öğrendiğinitartışmaktadır. Ancak Yahudilikte günlük ibadetlerin gelişimine dair tarihselsüreç bunun desteklememektedir; zira Hz. Muhammed’in peygamberliği dönemindeİslam’daki namaza benzer bir şekil ve biçime rastlanmamaktadır. İlk eldenYahudi dinsel literatürü incelendiğinde Yahudilikte günlük ibadetlerintapınaktaki günlük kurban ritüellerinden hareketle günde üç vakit olacakşekilde Yazıcı Ezra başkanlığındaki bir heyet tarafından düzenlendiğianlaşılır. İkinci Tapınağın yıkılışı sonrası günlük ibadet geleneğinde bazıdeğişiklikler oldu ve İslami dönemin başlangıcında günlük ibadetler geneldeayakta durmak suretiyle eda edilmekteydi. İlerleyen İslam egemenliği döneminde iseYahudi kültüründeki günlük ibadet geleneği İslami uygulamalardan etkilendi.Sadece Anan ben David tarafından kurulan 8. yy Karailiği değil, ana gövdeRabbinik gelenek de İslam geleneğinden etkilendi. Böylelikle 12. yy’ın ünlüYahudi din bilgini Maimonides, şekil ve biçim açısından ibadet öncesitemizlenme ritüelini ve ibadetleri yeniden düzenlemek suretiyle RabbinikYahudiliğin günlük ibadetlerini gözden geçirdi. Böylece kolların ve ayaklarınyıkanması, tam rükû ve secde gibi şekiller Ortaçağda Yahudiliğin hem Karailikhem de Rabbinik geleneğinde ortaya çıktı. Günümüz Yahudiliğine geldiğimizde,Rabbinik gelenek bağlısı Yemen ve Etiyopya Yahudiliği gibi bazı gruplarla Karaive Samiri Yahudiliği haricinde Yahudilerin kahir çoğunluğu günlük ibadetlerinigenelde ayakta icra ederler ve tam rükû ve secde gibi ritüellere yer vermezler.Bununla birlikte genelde Talmide Ha-Rambam olarak bilinen bazı revizyonistgruplar Yahudi günlük ibadetlerinin şeklini ve biçimini Ortaçağda Maimonidesgibi Yahudi din bilginlerinin tanımlamalarından hareketle yeniden inşa etmeye çalışmaktadırlar.