تحلیل مقایسها‌ی کارکرد روایت در داستان‌های آدمی و سگ اعظم رهنورد زریاب و پِشَک‌هایی1 که آدم می‌شوند سپوژمی زریاب - شیرزاد طایفی; نصیراحمد آرین (پژوهش ادبیات معاصر جهان)
قصد اصلی نوشته‌ی حاضر، این است که کارکرد و شناخت ساختار و عناصر هستهای و اصلی روایت را در متنهای روایی، یکی از عوامل کلیدی در شناخت درونمایه‌ی اصلی اثر روایی معرفی کند. تحلیل سطوح روایت و طرح پیرنگ در درون دنیای داستانی، نشان میدهد که تم اصلی متن داستانی چیست و داستاننویس با چه ترفندهایی میتواند این تم یا درونمایه‌ی اصلی را برای خواننده‌ی اثرش به نمایش بگذارد؟ برای رسیدن به این مهم، سطح روایی و طرح پیرنگ دو داستان از نویسندگان بهنام و پرکار افغانستان را بهگونه‌ی مقایسهای تحلیل و تبیین کردهایم. داستان آدمی و سگ نوشته‌ی رهنور زریاب، از نویسندگان نامآشنای افغانستان در طول چند دهه‌ی اخیر است. فعالیتهای پیوسته و تعدّد آثارش، او را در رأس پرکارترین نویسندههای افغانستانی در حوزه‌ی ادبیات داستانی قرار داده است. داستان پِشَک‌هایی که آدم می‌شوند، نوشته‌ی سپوژمی2 زریاب است که او نیز یکی از داستاننویسان بهنام بوده و آشناییاش با زبان فرانسه توانسته بر کیفیت ساختاری داستانهای او اثر بگذارد. تحلیل مقایسهای روایتشناختی این داستانها بهخوبی میتواند درونمایه‌ی اصلی داستانها را مشخص سازد. مخاطب، با خوانش این داستانها بدون تشخیص ساختارهای روایی، شاید درونمایه‌ی اصلی آنها را بهسادگی درک نکند، اما با دقت و توجه روی ساختارهای روایی، به این مهم بهراحتی دست مییابد.