تبیین محرک‌های مؤثر بر وضعیت شکنندگی کلان‌شهرها با رویکرد تحلیل ساختاری (مطالعه موردی: کلان‌شهر تهران) - ندا اسکندری; زهرا سادات سعیده زرآبادی; فرح حبیب (جغرافیا و مخاطرات محیطی)
شهرها مانند هر سیستم پیچیدهای، اگر مدیریت درست نداشته باشند، شکسته میشوند؛ بنابراین درک شرایط شکنندگی برای احصای استراتژیهای مؤثر در پاسخها، بسیار مهم است. این پژوهش با بهرهگیری از رویکرد ساختاری به تبیین عوامل شکنندگی در کلانشهر تهران میپردازد. همچنین پژوهش حاضر تحقیقی میدانی با رویکرد توصیفی-تحلیلی بوده و به دنبال پاسخ به این سؤال است که عوامل مؤثر در شکنندگی شهر تهران کداماند؟ برای تدوین چارچوب نظری، ابتدا با استفاده از روش اسنادی، ادبیات موضوع بیان شده و سپس بر اساس تکنیک پویش محیطی، دادههای تجربی استخراج گردیده است. جامعه آماری این پژوهش شامل 14 نفر از خبرگان و متخصصین حوزه شهرسازی بوده و روش نمونهگیری، هدفمند است. ابتدا بر پایه ادبیات نظری، 91 محرک به‌عنوان شاخصهای اولیه شکنندگی شهری استخراج شدند، سپس بر اساس نظرات خبرگان از طریق پرسشنامه 51 محرک که درصد اجماع کمتری داشتند حذف و 40 محرک باقی ماند. در گام بعدی پاسخها با استفاده از روش تحلیل اثرات متقابل ساختاری در نرم‌افزار MicMac مورد تحلیل و ارزیابی قرار گرفتند. در این تحلیل میزان تأثیرگذاری مستقیم و غیرمستقیم محرکها بر یکدیگر و بر روند شکنندگی شهر تهران مشخص شد. نتایج نشاندهندة آن است که از بین 40 محرک اولیه تأثیرگذار، تعداد 20 محرک در شکنندگی کلانشهر تهران نقش کلیدی دارند. این محرکها عبارتند از: رشد سریع شهرنشینی؛ فقر متمرکز؛ فساد مالی گسترده؛ نابرابری اجتماعی و جنسیتی؛ درصد بیکاری؛ بیثباتی سیاسی؛ بیماریهای همهگیر؛ سکونتگاههای غیررسمی؛ خشونت شهری؛ امنیت اقتصادی؛ میزان مشارکت مردم؛ کمبود خدمات شهری اساسی؛ قرارگرفتن در معرض بلایای طبیعی؛ میزان امنیت اجتماعی؛ نابرابری درآمد؛ توزیع نامناسب ظرفیتهای امنیتی-توسعهای؛ تحریمها؛ شوکهای اقتصادی جهانی؛ ناامنی واقعی؛ شوکهای ناگهانی قیمت.