تاثیر الیسیتورهای فنیل آلانین و سالسیلیک اسید بر تولید متابولیت های ثانویه در ریشه موئین گیاه ماریتیغال تحت شرایط درون شیشه ای - محسن ثانی خانی; سیده آرزو میربابائیان; میترا اعلائی; فهیمه صالحی (Pizhūhish/hā-yi tulīd-i giyāhī)
سابقه و هدف: گیاه خار مریم یا ماریتیغال (Silybum marianum L.) عضوی از خانواده کاسنی (Asteraceae) است که معمولاً به عنوان علف هرز شناخته می‌شود، اما وجود سیلیمارین به عنوان یکی از متابولیت‌های ثانویه اصلی این گیاه اثرات مثبتی بربیماری‌های کبد، قلب و سرطان دارد. این تحقیق با هدف تولید ریشه موئین در گیاه ماریتیغال به منظور افزایش سیلیمارین در ریشه‌های تراریخت شده و استفاده از الیسیتورها در راستای تسریع تولید این ماده صورت گرفت.مواد و روش‌ها: به منظور القای ریشه موئین در گیاه ماریتیغال با استفاده از سالیسیلیک اسید و فنیل آلانین به عنوان الیسیتور در راستای افزایش تولید سیلیمارین بود. تحقیقات به صورت دو آزمایش مجزا در دانشگاه زنجان انجام شد. آزمایش اول در قالب طرح کاملاً تصادفی با 9 تکرار برای ارزیابی تولید ریشه مویین با استفاده از سه سویه باکتری آگروباکتریوم رایزوژنز شامل A7 ، R1000و ATCC صورت گرفت. صفات مورفولوژیکی شامل تعداد ریشه و طول ریشه اندازه‌گیری شد. آزمایش دوم نیز به صورت طرح کاملاً تصادفی بر روی تیمار اسید سالیسیلیک در سه سطح (0، 50 و 100 میکرو‌مولار) و فنیل آلانین در سه سطح (0، 100 و 200 میکرومولار) در سه تکرار، به منظور بررسی اثرات این تیمارها بر روی ریشه‌های موئین بدون تلقیح باکتری و حاصل از باکتری‌های ATCC و A7 و R1000 به منظور اندازه‌گیری صفات میزان فنل کل، فلاونوئید، آنتی اکسیدان و میزان سیلیمارین انجام شد.یافته‌ها: بیشترین طول و تعداد ریشه‌های موئین نسبت به شاهد توسط سویهATCC نسبت به سویه‌های دیگر بود. همچنین نتایج نشان داد که تمامی صفات فیزیولوژی و بیوشیمیایی اندازه گرفته در سطح احتمال یک درصد معنی‌دار شد. میزان فنل کل ریشه‌های موئین در تیمار فنیل آلانین 200 میکرومولار به همراه باکتری ATCC بیشترین میزان فنل کل را نشان داد. میزان سیلیمارین در ریشه‌های موئین تراریخت شده با باکتری R1000 و ATCC با فنیل‌آلانین با غلظت‌های 200 میکرومولار بیشترین میزان را نشان داد. نتیجه‌گیری: از آن جایی که توانایی آگروباکتریوم رایزوژنز در القاء ریشه‌های موئین در گستره‌ای از گیاهان میزبان، نسبت به سایر سویه‌ها سیستم مناسبی را جهت مطالعه تولید متابولیت‌های ثانویه فراهم آورد. همچنین سهولت به دست آوردن ریشه‌های مویین و قابلیت سنتز مداوم ترکیبات شیمیایی مختلف را ایجاد نمود. این عوامل سبب برتری آن نسبت به سابر روش‌ها در راستای افزایش متابولیت های ثانویه در ریشه گردیده است. از طرفی اضافه کردن الیسیتور در کنار حضور باکتری‌ها به عنوان عامل تراریختگی سبب بهبود در صفات بیوشیمیایی و فیزیولوژیکی ماریتیغال شد. از جمله میزان متابولیت ثانویه سیلیمارین که در ریشه‌های موئین تراریخت شده با باکتری R1000 و ATCC همراه با تیمار فنیل‌آلانین در غلظت 200 میکرومولار بیشترین میزان را نشان داد.