„Patrz Kościuszko na nas z...” ekranu. Obraz Naczelnika w filmie - Roman Włodek (Kwartalnik Filmowy)
Autor analizuje filmy o Tadeuszu Kościuszce. W 1913 r. we Lwowie zrealizowano „Kościuszkę pod Racławicami”. Film, mimo że na poły amatorski, spełnił ważne zadania patriotyczne ukazując – w przededniu I wojny – walkę przeciw Rosji. Odnaleziony jesienią 2009, poddawany jest obecnie renowacji. Efektowne dzieło propagandowe Pod jarzmem tyranów (1916), zachęcające Polaków do walki u boku Austro-Węgier i Prus, nakręcił w Krakowie niemiecki reżyser Franz Porten. Pierwsza miłość Kościuszki (1929) zaprzepaściła szansę ukazania bohatera w życiu prywatnym. Kulminacją Kościuszki pod Racławicami (1938) Józefa Lejtesa była tytułowa bitwa; ze względów na sytuację społeczną w ówczesnej Polsce zminimalizowano w filmie udział chłopów, natomiast ostrzeżenie przed rosyjską zaborczością pozostało aktualne. Po II wojnie Naczelnik – najpierw walczący w Stanach, a potem przeciw Rosji – okazał się być postacią zbyt kontrowersyjną, co satyrycznie pokazał Antoni Bohdziewicz w Kaloszach szczęścia (1958).